Ziekteperceptie een indicator voor herstelbeloop?

kijk ook even naar deze abstract van Hans Heneweer:

Ooit las ik: herstel wordt voor een belangrijk deel bepaald door gedrag. Gedrag (therapietrouw en dagelijks gedrag) wordt primair bepaald door de ideeën (perceptie) van de patient,- niet door de mooie ideëen van de therapeut. Ik verdiep me daarom in de perceptie van mijn patiënt: perceptie van de klacht, van de therapie, van de therapeut, van de praktijk (zit ik hier goed), van over-/onderbelasting in het dagelijks leven (merkt de pt. daar iets van, wat betekent zo’n signaal dan voor hem/haar), van pijn, van lichaamssignalen voorafgaand aan pijn, van de hulpvragende/afhankelijke rol (als die heel vervelend is wordt informatie minder goed opgenomen), perceptie van emotionele factoren enz: allerlei gedragsbepalende factoren. Dit is voor mij een basis-uitgangspunt geworden in mijn werk. Ik koppelde het tot nu toe niet zo aan bepaalde aandoeningen; het zou meer een rol spelen bij chroniciteit, maar ook daar ben ik niet zeker van. Ik koppel het wel aan bepaalde persoonlijkheidstypen.

Vroeger dacht ik dat ik een pt. vaak wel ‘door’ had; tegenwoordig merk ik vaak dat ik zijn/haar perceptie vaak helemáál niet zo goed door heb: een mysterieus vat van (behoorlijk bepalende) ideeën! Het meetbaar maken met een vragenlijst als de IPQ-K lijkt me interessant, want objectiverend en efficiënt. Verdiepen in perceptie en gedragsverandering kost tijd en energie.

Het feit overigens dat in die IPQ-K-lijst het woord ‘ziekte’ zo vaak valt maakt haar m.i. wat minder toepasbaar: mensen ‘zijn’ niet ziek, maar ‘hebben’ pijn, of een klacht. Ziek = systemische toestand; pt. zal zich soms minder begrepen voelen door de lijstverstrekkende therapeut. (‘Zit ik hier wel goed?’)

Agelopen week een aantal concrete casussen tegengekomen waarbij de ziekteperceptie van de patiënt een bepalende rol speelde in de toegepaste interventie.

voorbeeld 1
Een mevrouw van 37 jaar meldde zich via DTF in verband met een acute lage rugpijn, ontstaan 5 dagen voor screening. Vanuit de analyse bleek het te gaan om een mogelijke protrusie/prolaps van de discus L4-5 met wortelprikkeling links. Mevrouw was al jaren bekend met 1-2 maal per jaar een kortdurende periode van acute lage rugpijn, welke binnen een paar dagen vanzelf verdween en waarvoor ze niet eerder hulp heeft gezocht. Haar hulpvraag was: Waarvoor gaat het ditmaal niet binnen een paar dagen over?
Op basis van haar ziekteperceptie begreep ik dat ze een niet reeële verwachting had ten aanzien van het herstel en de consequenties voor de korte termijn. In haar idee was er iets scheef geschoten, iets dat door mij recht gezet kon worden. Ze dacht volgende week gewoon weer normaal te kunnen functioneren. Op basis van de IPQ-K heb ik mijn informatie afgestemd op verandering van haar ziekteperceptie, met als doel het herstel de gelegenheid te geven zijn werk te doen.

voorbeeld 2
Een man van 52 jaar kwam na zijn vakantie bezorgd terug vanwege een toename van zijn nek en armpijn met tintelingen. Hij was voor de vakantie met redelijk succes door een collega een paar maal behandeld in verband net nekpijn en wortelprikkeling C6. Meneer is bekend met degeneratieve stoornissen van de CWK, welke de ruimte voor de wortel van C6 beperkt. Vanuit de IPQ-K bleek dat meneer geen herstel verwachte van de behandeling, en dat hij goed begreep wat er aan de hand was => hernia en in zijn beleving dus operatie. Bij navraag had meneer een gesprek gehad op de vakantie met iemand die precies dezelfde symptomen had en daar bleek een nekhernia de boosdoener. Gevolg was een operatie met blijvende uitval en beperkingen in het ADL. Mijn patiënt was ervan overtuigd dat hij dit nu ook had en hij maakte zich daarover zorgen. Hij wilde graag door naar het ziekeknhuis en dacht dat een operatie nodig was. Verder pratend bleek de toename van zijn klachten direct te zijn ontstaan tijdens en na een kwartiertje zwemmen. Ook hier was mijn interventie sterk bepaald door de gedachten die de patiënt zelf had over zijn gezondheidsprobleem.

Ik ben van mening indien de ziektperceptie, geschetst in bovenstaande casussen, niet verandert dit een belemmering voor het herstel betekent. Hierdoor zal er minder effect zijn van fysiotherapeutische interventies.

Dag Peter,

graag reageer ik op je 2 vragen.

1. Op weefselniveau is onnodige stress ten gevolge van ‘foute’ ziekteperceptie herstelbelemmerend?
Geen eenvoudige vraag. Persoonlijk denk ik dat de invloed van stress op het herstel op weefselniveau nogal eens sterk overdreven wordt. Een langdurige stressor kan zeker distress opleveren, waar weefsels nadelige gevolgen van ondervinden. Zelf ‘grijp’ ik niet snel naar deze hypothese.

2. Bedoel je met ‘gedrag’, bewegingsgedrag in relatie tot ziekteperceptie in de zin dat ‘foute’ ziekteperceptie de motor is achter het logisch daaraan gekoppelde ‘fout’ bewegingsgedrag?
Op dit terrein voel ik me meer deskundig. Vanuit de gezondheidspsychologie zijn meerdere modellen bekend waaruit gedrag wordt beschreven/verklaard. Een van die modellen is het Common Sense Model of Self-regulation (CSM). Ik ben zo vrij om uit mijn master thesis te citeren:
“The CSM is based on a parallel processing model (figure) describing human behaviour to health threats. In this model, a health threat generates both cognitive representations (danger control) and emotional states of fear and distress (fear control). Each individual process a health threat through three stages. First, representations are formed, secondly goals are set to cope with the health threats, and finally the efficacy of changed or unchanged behaviour is evaluated. A feedback loop processes the efficacy whereby the individual again forms
representations of the new adapted health threat.”
Vanuit dit model is ziekteperceptie inderdaad de motor achter gedrag. Dit wordt met diverse onderzoeken ook bevestigd (zie eerste deel van mijn master thesis).

Verandering van ziekteperceptie levert verandering van gedrag, althans dit is gebleken bij mn chronische gezondheidsproblemen. Of dit op gaat bij patiënten bij ons in de praktijk wil ik graag verder onderzoeken. Mijn ervaring verteld me dat dit zo is.
Maar ja, je moet niet alles geloven wat je ziet…………….